مشاوره حقوقی ارزان با وکیل
در مورد مسدودی حساب به دلیل فیشینگ توسط پلیس فتا
مسدودی حساب به دلیل فیشینگ توسط پلیس فتا
چند وقت پیش در یک گروه تلگرامی با شخصی آشنا شدم که گفت برای خرید ارز دیجیتال نیاز به کمک دارد. قرار شد مبلغ ۳۰ میلیون تومان به حساب من واریز کند و من هم با دریافت مبلغی به عنوان کارمزد، برای او ارز دیجیتال بخرم. پول به حسابم آمد و من هم طبق توافق، ارز را خریداری کردم و برای آدرسی که خودش داده بود ارسال کردم. از نظر من معامله کاملا عادی بود و تصور نمی کردم مشکلی وجود داشته باشد.
حدود دو روز بعد متوجه شدم حساب بانکی ام مسدود شده است. ابتدا فکر کردم مشکل بانکی یا مربوط به تراکنش های اینترنتی است، اما بعد از آن از پلیس فتا چند شهر مختلف با من تماس گرفتند و گفتند حساب من در ارتباط با یک پرونده فیشینگ شناسایی شده است. من واقعا از منشاء پولی که به حسابم آمده بود اطلاعی نداشتم و فقط تصور می کردم طرف مقابل قصد خرید ارز دیجیتال دارد. رسید واریز وجه، پیام های تلگرام، آدرس کیف پول و سابقه گفت وگوها را هم دارم.
موضوعی که برای من خیلی نگران کننده است این است که الان حسابم مسدود شده و نمی توانم از آن استفاده کنم. از طرفی می گویند چند نفر در شهرهای مختلف از برداشت غیرمجاز یا فیشینگ شکایت کرده اند و پول آنها احتمالا به حسابی منتقل شده که بعدا به حساب من رسیده است. من نمی دانم در چنین شرایطی صرفا به خاطر ورود پول به حسابم مسئولیت کیفری پیدا می کنم یا نه. آیا مسدودی حساب به دلیل فیشینگ توسط پلیس فتا به این معنی است که من متهم به فیشینگ شده ام؟ اگر ثابت شود که من از سرقتی یا فیشینگ بودن پول خبر نداشته ام، امکان رفع مسدودی حساب وجود دارد؟ آیا پیام های تلگرام و رسید خرید ارز می تواند بی گناهی من را ثابت کند؟ همچنین اگر شخصی که پول را برایم فرستاده خودش در فیشینگ نقش داشته باشد، تکلیف من چه خواهد شد و برای رفع مشکل حسابم باید شکایت کنم یا درخواست رفع مسدودی بدهم؟
پاسخ وکیل
در پرونده هایی که با عنوان مسدودی حساب به دلیل فیشینگ توسط پلیس فتا مطرح می شوند، اولین نکته این است که مسدود شدن حساب بانکی به خودی خود به معنای اثبات ارتکاب جرم توسط صاحب حساب نیست. مسدودی معمولا در مرحله بررسی و تحقیقات برای جلوگیری از جابه جایی وجوه، حفظ ادله و بررسی مسیر انتقال پول انجام می شود و مسئولیت کیفری شخص باید بر اساس رفتار واقعی، علم و عمد او و سایر دلایل پرونده بررسی شود.
بنابراین باید میان «مسدودی حساب»، «قرار گرفتن حساب در مسیر انتقال وجه مشکوک» و «اثبات مشارکت یا معاونت در جرم» تفاوت گذاشت. ممکن است شخصی بدون اطلاع از منشا مجرمانه وجه، صرفا به درخواست فرد دیگری وجهی دریافت کرده و سپس آن را برای خرید کالا، ارز دیجیتال یا انتقال به حساب دیگری استفاده کرده باشد. در چنین وضعیتی، صرف وجود تراکنش بانکی برای اثبات عمد و اطلاع شخص کافی نیست؛ هرچند ممکن است همین تراکنش باعث شروع تحقیقات شود.
چرا ممکن است حساب بانکی مسدود شود؟
در پرونده های فیشینگ معمولا مسیر انتقال وجه توسط ضابطان و مراجع قضایی بررسی می شود. برای مثال، ممکن است فردی با طراحی صفحه جعلی بانک یا درگاه پرداخت، اطلاعات بانکی قربانی را به دست آورده و وجهی را از حساب او برداشت کرده باشد. سپس وجه سرقت شده به حساب شخص دیگری منتقل شود و آن شخص نیز مبلغ را به حساب فرد دیگری بفرستد.
در چنین زنجیره ای ممکن است حساب افراد متعددی در مسیر گردش پول قرار گرفته باشد، بدون اینکه همه صاحبان حساب از منشا مجرمانه پول اطلاع داشته باشند. به همین دلیل در پرونده مسدودی حساب به دلیل فیشینگ توسط پلیس فتا باید منشا وجه، زمان واریز، ارتباط طرفین، پیام ها، نوع معامله و نحوه خروج پول از حساب به صورت دقیق بررسی شود.
آیا صاحب حساب حتما مسئول جرم فیشینگ است؟
خیر. برای انتساب مسئولیت کیفری، صرف اینکه مبلغی به حساب شخص واریز شده یا حساب او در زنجیره انتقال وجه قرار گرفته است، اصولا کافی نیست. باید مشخص شود شخص چه نقشی داشته، از چه موضوعی اطلاع داشته و آیا با علم و قصد لازم در اقدامات مجرمانه دخالت کرده است.
برای نمونه، اگر فردی با تصور یک معامله عادی مبلغی دریافت کند و بعد مشخص شود وجه متعلق به شخص دیگری بوده، وضعیت حقوقی و کیفری او با فردی که آگاهانه حساب خود را در اختیار مجرمان قرار داده یا در انتقال وجوه حاصل از جرم همکاری کرده، یکسان نیست. البته تشخیص نهایی با توجه به مجموعه ادله پرونده و تحقیقات قضایی انجام می شود.
فیشینگ و انتقال وجه چه تفاوتی دارند؟
فیشینگ معمولا به روش هایی مربوط می شود که در آنها مرتکب با ایجاد صفحات، پیام ها یا روش های فریبنده، اطلاعات بانکی یا مالی قربانی را به دست آورده و از آن برای برداشت یا انتقال غیرمجاز وجه استفاده می کند. بنابراین صرف دریافت وجه از یک شخص، به تنهایی به معنای انجام فیشینگ نیست.
ممکن است در یک پرونده، عناوین مختلفی مانند کلاهبرداری رایانه ای، دسترسی غیرمجاز، برداشت غیرمجاز، معاونت یا مشارکت در جرم یا عناوین مرتبط با تحصیل و انتقال وجوه حاصل از جرم مطرح شود. عنوان دقیق اتهام کاملا وابسته به رفتار شخص و دلایل موجود در پرونده است و نباید صرفا بر اساس مسدودی حساب، یک عنوان کیفری مشخص را قطعی دانست.
چه مدارکی برای رفع اتهام یا رفع مسدودی مهم است؟
در چنین پرونده ای هر مدرکی که نشان دهد صاحب حساب با تصور یک معامله عادی اقدام کرده و از منشا مجرمانه وجه اطلاع نداشته، می تواند برای روشن شدن موضوع اهمیت داشته باشد. از جمله مدارک قابل بررسی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- رسید واریز وجه به حساب
- پیام ها و گفت وگوهای انجام شده با واریزکننده وجه
- قرارداد یا توافق مربوط به معامله
- رسید خرید کالا یا ارز دیجیتال
- اطلاعات مربوط به کیف پول یا مقصد انتقال ارز
- شماره تلفن و مشخصات حساب کاربری طرف معامله
- سوابق تراکنش های بانکی
- فاکتور، رسید پرداخت یا اسناد مربوط به کارمزد
- شهادت افرادی که از انجام معامله و نحوه توافق اطلاع داشته اند
در صورت وجود گفت وگوهای اینترنتی، بهتر است اصل اطلاعات و مستندات حفظ شود و صرفا به اسکرین شات اکتفا نشود. بررسی فنی تلفن همراه، حساب کاربری، زمان ارسال پیام ها و اطلاعات تراکنش ها ممکن است در روشن شدن واقعیت موثر باشد.
نحوه پیگیری مسدودی حساب در پرونده فیشینگ
در ابتدا باید مشخص شود مسدودی حساب دقیقا به دستور کدام مرجع و در ارتباط با کدام پرونده انجام شده است. تماس تلفنی با پلیس فتا ممکن است صرفا برای اطلاع رسانی یا انجام تحقیقات باشد و وضعیت قضایی پرونده باید از طریق مرجع مربوط مشخص شود.
اگر پرونده قضایی تشکیل شده باشد، ارائه توضیحات مستند به مرجع رسیدگی کننده اهمیت زیادی دارد. در این مرحله باید به جای توضیحات کلی مانند «من بی خبر بودم»، جریان کامل معامله از ابتدا تا انتها توضیح داده شود؛ یعنی اینکه طرف مقابل چگونه پیدا شده، چه توافقی انجام شده، وجه چه زمانی واریز شده، در مقابل آن چه خدمتی ارائه شده و پول بعدا به کجا منتقل شده است.
اگر دلایل موجود نشان دهد صاحب حساب بدون اطلاع از منشا مجرمانه وجه اقدام کرده است، این موضوع می تواند در تصمیم مرجع قضایی درباره ادامه محدودیت حساب و همچنین مسئولیت کیفری وی موثر باشد. با این حال، رفع مسدودی قطعی نیازمند بررسی دستور صادرشده و وضعیت پرونده است و صرف ارائه یک رسید بانکی همیشه به تنهایی برای رفع محدودیت کافی نیست.
نمونه شکوائیه یا درخواست برای رفع مسدودی حساب
اگر شخصی معتقد باشد بدون اطلاع از فیشینگ درگیر پرونده شده، بسته به وضعیت پرونده می تواند توضیحات و درخواست خود را به مرجع قضایی رسیدگی کننده ارائه کند. نمونه زیر صرفا یک قالب عمومی است و باید با اطلاعات واقعی پرونده تطبیق داده شود:
ریاست محترم مرجع قضایی رسیدگی کننده
با سلام، احتراماً به استحضار می رساند حساب بانکی اینجانب در ارتباط با پرونده ای مرتبط با تراکنش های مشکوک و فیشینگ مسدود شده است. اینجانب اعلام می دارم هیچ گونه اطلاع یا دخالتی در عملیات فیشینگ، برداشت غیرمجاز یا دسترسی به اطلاعات بانکی اشخاص نداشته ام. مبلغ مورد اشاره در تاریخ ........ از سوی شخصی که از طریق ........ با اینجانب ارتباط برقرار کرده، بابت ........ به حساب اینجانب واریز شده و پس از آن نیز مطابق توافق، اقدام به ........ نموده ام.
تصاویر و سوابق مکاتبات، رسید واریز وجه، اسناد مربوط به معامله و سایر مدارک مرتبط جهت بررسی تقدیم می شود. با توجه به اینکه اقدامات اینجانب در چارچوب توافق انجام شده و از منشا احتمالی مجرمانه وجه اطلاعی نداشته ام، تقاضا دارم دستور فرمایید مستندات و سوابق تراکنش ها و ارتباطات طرفین بررسی شده و در صورت احراز فقدان نقش و سوءنیت اینجانب، نسبت به رفع محدودیت حساب و اتخاذ تصمیم قانونی مقتضی اقدام شود.
نام و نام خانوادگی، شماره ملی، شماره حساب، تاریخ و امضا
آیا دریافت کارمزد باعث مسئولیت کیفری می شود؟
دریافت کارمزد به خودی خود جرم فیشینگ محسوب نمی شود. اگر شخصی واقعا برای ارائه یک خدمت مشروع کارمزد دریافت کرده باشد، موضوع باید بر اساس واقعیت معامله و مدارک موجود بررسی شود. اما اگر ثابت شود فرد با اطلاع از مجرمانه بودن عملیات، عمدا در انتقال وجوه یا تسهیل فعالیت مجرمانه نقش داشته است، دریافت کارمزد می تواند یکی از قرائن مورد توجه در پرونده باشد.
به همین دلیل، در پرونده مسدودی حساب به دلیل فیشینگ توسط پلیس فتا بهتر است هیچ مدرکی حذف نشود و تمام سوابق ارتباطی و مالی حفظ شود. همچنین بهتر است شخص پیش از ارائه توضیحات پراکنده یا امضای اظهاراتی که ممکن است برداشت نادرستی از نقش او ایجاد کند، با توجه به محتویات پرونده از مشاوره حقوقی استفاده کند.
اگر چند شهر علیه صاحب حساب شکایت کرده باشند
چند شکایت از شهرهای مختلف لزوما به این معنا نیست که صاحب حساب مرتکب چندین فقره جرم شده است. ممکن است تراکنش های مرتبط با یک شبکه یا یک مسیر انتقال وجه در پرونده های متعدد شناسایی شده باشد. در این وضعیت باید ارتباط پرونده ها، منشا وجوه، تراکنش های بانکی و نقش واقعی صاحب حساب مشخص شود.
اگر شخص بتواند مسیر دریافت و انتقال وجه را به صورت مستند توضیح دهد، این مستندات می تواند در تحقیقات مورد استفاده قرار گیرد. در مقابل، اگر شخص عمدا حساب خود را در اختیار دیگران قرار داده یا با علم به منشا مجرمانه وجوه اقدام کرده باشد، وضعیت متفاوت خواهد بود و ممکن است مسئولیت کیفری وی مطرح شود.
جمع بندی
مسدود شدن حساب در ارتباط با پرونده فیشینگ، به تنهایی اثبات کننده مجرم بودن صاحب حساب نیست. آنچه اهمیت دارد، بررسی منشا وجه، نحوه ورود پول به حساب، رابطه صاحب حساب با واریزکننده، اقدامات انجام شده پس از دریافت وجه، میزان اطلاع شخص از موضوع و سایر ادله پرونده است.
بنابراین اگر حساب شما به علت یک تراکنش مرتبط با فیشینگ مسدود شده است، ابتدا باید مشخص شود دستور مسدودی از سوی کدام مرجع صادر شده و پرونده در چه مرحله ای قرار دارد. سپس با ارائه اسناد بانکی، پیام ها، قراردادها، رسیدها و سایر مدارک، مسیر واقعی معامله توضیح داده شود. در صورت اثبات اینکه شخص بدون اطلاع از منشا مجرمانه وجه درگیر تراکنش شده است، این موضوع می تواند در تعیین مسئولیت کیفری و تصمیم درباره رفع محدودیت حساب موثر باشد؛ با این حال، نتیجه نهایی بدون بررسی پرونده و مستندات قابل اعلام قطعی نیست.