مشاوره حقوقی ارزان با وکیل
در مورد شکایت کارگر از کارفرما بابت بیمه نکردن
شکایت کارگر از کارفرما بابت بیمه نکردن
بیمه کردن کارگر یکی از تکالیف قانونی کارفرما در روابط کار است و صرف توافق شفاهی یا کتبی برخلاف قانون، این تکلیف را از بین نمی برد. بسیاری از کارگران پس از پایان همکاری متوجه می شوند که تمام مدت اشتغال آنها در سابقه بیمه ثبت نشده یا کارفرما اساسا برای آنان بیمه رد نکرده است. در چنین شرایطی این پرسش مطرح می شود که آیا امکان پیگیری قانونی وجود دارد و کارگر از چه مرجعی باید اقدام کند؟
یکی از پرسش های رایج این است که برای شکایت کارگر از کارفرما بابت بیمه نکردن باید به اداره کار مراجعه کرد یا سازمان تامین اجتماعی؟ پرسش دیگر این است که آیا کارگر می تواند حق بیمه تمام مدت اشتغال خود را مطالبه کند و اگر کارفرما منکر رابطه کاری باشد، تکلیف چیست؟
پاسخ وکیل: در شکایت کارگر از کارفرما بابت بیمه نکردن، اثبات رابطه کاری و مدت اشتغال اهمیت اساسی دارد. مطابق ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرما مکلف است کارگران کارگاه را طبق مقررات قانون تامین اجتماعی بیمه کند. بنابراین اگر رابطه کارگری و کارفرمایی احراز شود، اصل تکلیف بیمه کردن قابل پیگیری است و کارگر می تواند برای اثبات رابطه کاری و الزام قانونی مربوط به بیمه، از مسیرهای مقرر اقدام کند.
آیا کارفرما طبق قانون مکلف به بیمه کردن کارگر است؟
بله. ماده ۱۴۸ قانون کار، تکلیف مشخصی برای کارفرما تعیین کرده است. به موجب این ماده، کارفرمایان کارگاه های مشمول قانون کار مکلف هستند بر اساس قانون تامین اجتماعی نسبت به بیمه کردن کارگران خود اقدام کنند.
بنابراین توافق میان کارگر و کارفرما مبنی بر اینکه «حقوق بیشتر پرداخت شود ولی بیمه رد نشود» اصولا نمی تواند موجب سقوط تکلیف قانونی کارفرما شود. بیمه تامین اجتماعی از حقوق قانونی کارگر محسوب می شود و کارفرما نمی تواند با توافق خصوصی، تکلیف قانونی خود را به طور کامل حذف کند.
همچنین بیمه نشدن کارگر با بیمه ناقص تفاوت عملی دارد. ممکن است کارفرما برای بخشی از مدت اشتغال بیمه رد کرده باشد، اما چند ماه یا چند سال دیگر در سوابق کارگر ثبت نشده باشد. در این حالت نیز امکان پیگیری مدت مورد اختلاف وجود دارد.
برای پیگیری بیمه نکردن کارگر باید به کجا مراجعه کرد؟
در پرونده های مربوط به بیمه، باید میان اثبات رابطه کاری و مطالبه سابقه بیمه تفکیک قائل شد. اگر کارفرما اصل اشتغال را انکار کند، کارگر معمولا باید رابطه کاری خود را از طریق مراجع حل اختلاف کار اثبات کند. در صورت احراز رابطه کاری، موضوع تکلیف بیمه نیز قابل پیگیری خواهد بود.
از طرف دیگر، سازمان تامین اجتماعی مرجع تخصصی رسیدگی به سوابق بیمه و مطالبه حق بیمه است. بنابراین بسته به وضعیت پرونده، مراجعه به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی و شعبه سازمان تامین اجتماعی می تواند ضرورت داشته باشد.
در شکایت کارگر از کارفرما بابت بیمه نکردن بهتر است کارگر پیش از ثبت درخواست، سوابق بیمه خود را از سامانه یا شعبه تامین اجتماعی بررسی کند تا دقیقا مشخص شود چه مدت از اشتغال وی فاقد سابقه است.
چگونه رابطه کاری خود را با کارفرما اثبات کنیم؟
مهم ترین موضوع در بسیاری از این پرونده ها، اثبات رابطه کارگری و کارفرمایی است. قرارداد کتبی تنها یکی از راه های اثبات اشتغال است و نبود قرارداد کتبی لزوما به معنای غیرممکن بودن اثبات رابطه کاری نیست.
کارگر می تواند حسب مورد از مدارک و قرائن مختلف استفاده کند، از جمله:
- قرارداد کار یا قراردادهای قبلی
- فیش حقوقی و رسیدهای پرداخت حقوق
- پرینت واریز حقوق به حساب بانکی
- کارت حضور و غیاب یا اسناد ورود و خروج
- پیامک ها و مکاتبات کاری
- گزارش های مربوط به حضور در محل کار
- اسناد پرداخت دستمزد
- شهادت و اظهارات مطلعان و همکاران، در حدود مقررات قابل استناد
- کارت پرسنلی، معرفی نامه یا اسناد اداری مرتبط با کارگاه
هرچه مدارک، استمرار حضور کارگر، دریافت دستمزد و انجام کار تحت نظارت کارفرما را بهتر نشان دهد، امکان اثبات رابطه کاری و مدت اشتغال افزایش پیدا می کند.
آیا نداشتن قرارداد کتبی مانع گرفتن سابقه بیمه می شود؟
خیر. نبود قرارداد کتبی به تنهایی باعث از بین رفتن حقوق قانونی کارگر نمی شود. رابطه کار ممکن است با دلایل و قرائن مختلف اثبات شود. در قانون کار نیز قرارداد کار می تواند کتبی یا شفاهی باشد، مگر در مواردی که قانون شکل خاصی را مقرر کرده باشد.
بنابراین اگر شخصی چند سال برای یک کارفرما کار کرده اما قرارداد رسمی در اختیار ندارد، بهتر است مدارک مربوط به اشتغال خود را جمع آوری کند. برای مثال، واریز منظم حقوق از حساب کارفرما، پیام های کاری، حضور در محل کار و مدارکی که انجام وظایف شغلی را نشان می دهد می تواند در اثبات رابطه کاری موثر باشد.
نکته مهم این است که صرف ادعای کار کردن بدون ارائه هیچ دلیل یا قرینه ای ممکن است برای اثبات مدت دقیق اشتغال کافی نباشد؛ بنابراین جمع آوری مستندات قبل از اقدام اهمیت زیادی دارد.
آیا کارگر می تواند بیمه سال های گذشته را مطالبه کند؟
اگر رابطه کاری و مدت اشتغال احراز شود، عدم ارسال لیست بیمه یا عدم پرداخت حق بیمه از سوی کارفرما، مانع قانونی شدن وضعیت اشتغال گذشته کارگر نیست. سازمان تامین اجتماعی می تواند بر اساس مقررات مربوط، نسبت به بررسی و مطالبه حق بیمه مدت اشتغال اقدام کند.
البته باید توجه داشت که «پرداخت حق بیمه» و «دریافت مستقیم مبلغ حق بیمه توسط کارگر» یک موضوع نیستند. هدف اصلی پیگیری بیمه، ایجاد یا اصلاح سابقه بیمه ای کارگر و اجرای تکلیف قانونی کارفرماست؛ بنابراین کارگر نباید انتظار داشته باشد که لزوما معادل حق بیمه پرداخت نشده به صورت نقدی به خودش پرداخت شود.
در شکایت بیمه چه مدارکی باید ارائه شود؟
در شکایت کارگر از کارفرما بابت بیمه نکردن، مدارک باید تا حد امکان مدت اشتغال، میزان دستمزد و ارتباط کاری با کارفرما را مشخص کنند. هر پرونده شرایط خاص خود را دارد، اما مدارک زیر معمولا می توانند مفید باشند:
- تصویر کارت ملی و مدارک هویتی
- قرارداد یا هر نوشته مرتبط با استخدام
- پرینت حساب بانکی و واریزهای مربوط به حقوق
- فیش حقوقی
- سوابق بیمه تامین اجتماعی
- پیام ها و مکاتبات مرتبط با کار
- کارت پرسنلی یا مدارک شغلی
- مشخصات محل کار و کارفرما
- اسامی افرادی که از اشتغال کارگر اطلاع دارند
اگر کارفرما بخشی از مدت اشتغال را بیمه کرده و بخشی را بیمه نکرده باشد، مقایسه سوابق بیمه با مدارک اشتغال می تواند به مشخص شدن دوره مورد اختلاف کمک کند.
آیا کارفرما به دلیل بیمه نکردن کارگر جریمه می شود؟
بیمه نکردن کارگر صرفا یک اختلاف مالی میان کارگر و کارفرما محسوب نمی شود و قانون برای عدم اجرای تکلیف بیمه، ضمانت اجراهایی در نظر گرفته است. مطابق ماده ۱۸۳ قانون کار، کارفرمایانی که برخلاف مفاد ماده ۱۴۸ از بیمه کردن کارگران خود خودداری کنند، علاوه بر تادیه حقوق متعلق به کارگر، حسب مورد با ضمانت اجرای مقرر قانونی مواجه خواهند شد.
در نتیجه، کارفرما نمی تواند با این استدلال که کارگر با بیمه نشدن موافقت کرده است، تکلیف قانونی خود را نادیده بگیرد. میزان و نحوه مطالبه حق بیمه نیز بر اساس مقررات تامین اجتماعی و وضعیت پرونده تعیین می شود.
اگر کارفرما بگوید کارگر پیمانکار یا نیروی آزاد بوده چه می شود؟
گاهی کارفرما برای فرار از مسئولیت بیمه ادعا می کند که شخص، کارگر او نبوده و به صورت پیمانکاری، پروژه ای یا مستقل فعالیت کرده است. در این وضعیت، عنوانی که طرفین روی رابطه خود گذاشته اند به تنهایی تعیین کننده نیست و ماهیت واقعی رابطه باید بررسی شود.
وجود عناصری مانند انجام کار در برابر دریافت مزد، تبعیت کاری، حضور در محل تعیین شده، دریافت دستور از کارفرما و انجام مستمر وظایف می تواند در تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی موثر باشد. بنابراین اگر واقعیت رابطه با عنوان قراردادی درج شده متفاوت باشد، امکان بررسی ماهیت واقعی رابطه وجود دارد.
نمونه متن شکایت بابت بیمه نشدن کارگر
برای طرح درخواست، متن باید با واقعیت پرونده مطابقت داشته باشد. نمونه زیر یک الگوی عمومی است:
ریاست محترم اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی
با سلام، اینجانب ... از تاریخ ... تا تاریخ ... در کارگاه متعلق به آقای/شرکت ... در سمت ... مشغول به کار بوده ام. با وجود اشتغال مستمر و دریافت حقوق، کارفرما تمام یا بخشی از مدت اشتغال اینجانب را نزد سازمان تامین اجتماعی بیمه نکرده است. با توجه به وجود رابطه کاری و مدارک پیوست، تقاضای رسیدگی و احراز رابطه کارگری و کارفرمایی و مدت اشتغال و اتخاذ تصمیم قانونی در خصوص حقوق بیمه ای اینجانب را دارم.
مدارک پیوست: تصویر قرارداد در صورت وجود، مدارک پرداخت حقوق، سوابق بیمه، مکاتبات کاری و سایر مستندات مربوط به اشتغال.
نام و نام خانوادگی ـ تاریخ ـ امضا
آیا بعد از اخراج هم امکان پیگیری بیمه وجود دارد؟
بله. پایان رابطه کاری به این معنا نیست که تخلف احتمالی مربوط به دوره اشتغال گذشته قابل پیگیری نباشد. اگر کارگر پس از اخراج یا استعفا متوجه شود که در مدت اشتغال بیمه برای او رد نشده است، می تواند موضوع سوابق بیمه ای خود را از مسیر قانونی پیگیری کند.
با این حال، بهتر است اقدام بدون تاخیر انجام شود؛ زیرا دسترسی به مدارک، شهود و اطلاعات مربوط به محل کار ممکن است با گذشت زمان دشوارتر شود. همچنین در پرونده هایی که ادعاهای مختلفی درباره مدت اشتغال، حقوق یا نحوه پایان همکاری وجود دارد، مشاوره با وکیل یا کارشناس متخصص حقوق کار می تواند از طرح ناقص درخواست جلوگیری کند.
در شکایت بیمه نشده بودن کارگر چه نکاتی اهمیت بیشتری دارد؟
مهم ترین نکته، تفکیک میان ادعای اشتغال و سابقه ثبت شده در تامین اجتماعی است. ابتدا باید سوابق بیمه بررسی شود و دوره های فاقد سابقه مشخص شود. سپس مدارک مربوط به اشتغال در آن دوره جمع آوری شود.
همچنین اگر کارفرما اصل رابطه کاری را انکار می کند، صرف ارائه سابقه بیمه ناقص ممکن است برای اثبات تمام مدت اشتغال کافی نباشد. در این حالت، مدارک پرداخت حقوق و سایر مستندات کاری اهمیت بیشتری پیدا می کنند.
در شکایت کارگر از کارفرما بابت بیمه نکردن بهتر است خواسته و دوره زمانی مورد ادعا کاملا مشخص باشد؛ برای مثال، به جای بیان کلی اینکه «چند سال بیمه نشده ام»، تاریخ شروع و پایان اشتغال و ماه های فاقد سابقه تا حد امکان مشخص شود.
جمع بندی
بیمه کردن کارگر از تکالیف قانونی کارفرمایان مشمول قانون کار است و ماده ۱۴۸ قانون کار در این زمینه حکم صریح دارد. بنابراین اگر کارفرما تمام یا بخشی از مدت اشتغال کارگر را بیمه نکرده باشد، امکان پیگیری قانونی موضوع وجود دارد. در شکایت کارگر از کارفرما بابت بیمه نکردن، نخستین مسئله مهم، اثبات رابطه کاری و مدت اشتغال است و پس از آن باید وضعیت سابقه بیمه در سازمان تامین اجتماعی بررسی شود.
کارگر باید مدارکی مانند قرارداد، فیش حقوقی، واریزهای بانکی، پیام های کاری، کارت پرسنلی و سایر اسناد مرتبط را حفظ کند. در صورت اختلاف درباره اصل رابطه کاری، رسیدگی از طریق مراجع حل اختلاف کار اهمیت پیدا می کند و موضوع سابقه و حق بیمه نیز در چارچوب مقررات سازمان تامین اجتماعی پیگیری می شود. همچنین بیمه نکردن کارگر می تواند علاوه بر الزام به پرداخت حقوق بیمه ای، برای کارفرما ضمانت اجراهای قانونی نیز در پی داشته باشد.