مشاوره حقوقی ارزان با وکیل
در مورد سوالات قاضی از شاهد اعسار (لیست کامل)
سوالات قاضی از شاهد اعسار
چند ماه پیش به خاطر یک بدهی مالی که به دلیل مشکلات کاری نتوانسته بودم پرداخت کنم، علیه من حکم قطعی صادر شد. مبلغ بدهی برای من زیاد بود و واقعا توان پرداخت یکجای آن را نداشتم. بعد از اینکه اجراییه صادر شد، با راهنمایی یکی از دوستانم تصمیم گرفتم برای اثبات اعسار از پرداخت محکوم به اقدام کنم. من شغل ثابتی ندارم و درآمدم هم ماه به ماه متفاوت است و خانه و خودرویی که بتوان از محل آن بدهی را پرداخت کرد به نامم نیست.
برای اثبات وضعیت مالی خودم دو نفر از افرادی را که سال هاست من را می شناسند به عنوان شاهد معرفی کردم. یکی از آنها همکار سابقم بود و دیگری از دوستان قدیمی من بود که تقریبا از شرایط زندگی و درآمدم اطلاع داشت. وقتی برای رسیدگی به دادگاه رفتیم، تصور می کردم قاضی فقط از آنها می پرسد که آیا من توانایی پرداخت بدهی را دارم یا نه، اما متوجه شدم که موضوع خیلی دقیق تر از این حرف هاست.
قاضی از شاهد اول درباره شغل من، محل کار قبلی، میزان تقریبی درآمدم، نحوه زندگی، وضعیت اجاره خانه و حتی اینکه از چه زمانی از وضعیت مالی من اطلاع دارد سوال کرد. بعد درباره این موضوع پرسید که آیا خودش حساب بانکی یا دارایی من را دیده است یا اطلاعاتش را از صحبت های خودم به دست آورده است. شاهد دوم هم درباره اینکه من چگونه هزینه های زندگی ام را تامین می کنم و آیا مال یا درآمد دیگری دارم یا نه مورد سوال قرار گرفت.
همان جا متوجه شدم که سوالات قاضی از شاهد اعسار فقط چند سوال ساده نیست و اگر شاهد واقعا از وضعیت مالی شخص اطلاع نداشته باشد، ممکن است شهادتش تاثیر لازم را نداشته باشد. حتی از خودم پرسیدم سوالات قاضی از شاهد اعسار دقیقا بر چه اساسی مطرح می شود و شاهد باید چه اطلاعاتی داشته باشد.
حالا سوال من این است که در سوالات قاضی از شاهد اعسار معمولا چه مواردی بررسی می شود؟ آیا شاهد باید حتما تمام دارایی و حساب های بانکی من را دیده باشد؟ اگر شاهد فقط از طریق معاشرت و شناخت چندساله از وضعیت زندگی من اطلاع داشته باشد، شهادتش قابل قبول است؟ همچنین اگر قاضی تشخیص دهد که شاهد اطلاعات کافی ندارد، آیا ممکن است اعسار من رد شود؟
پاسخ وکیل
در دعوای اعسار، هدف دادگاه این است که مشخص شود شخص محکوم علیه واقعا توان پرداخت یکجای محکوم به را ندارد یا اینکه با وجود توانایی مالی، از پرداخت آن خودداری می کند. بنابراین، سوالات قاضی از شاهد اعسار معمولا برای بررسی میزان اطلاع واقعی شاهد از وضعیت مالی، شغلی و معیشتی شخص مطرح می شود.
صرف اینکه شاهد بگوید «من می دانم این شخص پول ندارد» معمولا برای ارزیابی دقیق وضعیت مالی کافی نیست. شاهد باید بتواند توضیح دهد از چه طریق و از چه زمانی با وضعیت مالی فرد آشنا شده و اطلاعات او تا چه اندازه واقعی و قابل اتکاست. البته لازم نیست شاهد الزاما تمام حساب های بانکی یا اموال شخص را شخصا مشاهده کرده باشد؛ آنچه اهمیت دارد، میزان و منشا اطلاع او از وضعیت معیشتی و مالی فرد است.
قاضی هنگام شنیدن شهادت شاهد درباره ناتوانی مالی چه چیزهایی را بررسی می کند؟
در رسیدگی به اعسار، قاضی ممکن است درباره شغل فعلی و سابق شخص، میزان تقریبی درآمد، نحوه تامین هزینه های زندگی، وضعیت مسکن، وسایل نقلیه، اموال قابل دسترس و سایر منابع درآمدی سوال کند. همچنین ممکن است از شاهد درباره مدت آشنایی با شخص و میزان رفت وآمد یا ارتباط او با فرد سوال شود.
برای مثال ممکن است از شاهد پرسیده شود که آیا شخص مورد نظر کار می کند، محل کار او کجاست، درآمد او تقریبا چقدر است، هزینه های زندگی را چگونه پرداخت می کند و آیا تا به حال از دارایی قابل توجهی از او اطلاع داشته است یا خیر.
آیا شاهد اعسار باید شخصا از وضعیت مالی فرد اطلاع داشته باشد؟
بله، اصل مهم این است که شهادت باید بر مبنای اطلاع و شناخت معتبر باشد. بنابراین اگر شاهد صرفا بر اساس حرف دیگران یا یک شنیده غیرمستقیم ادعا کند که شخص توان پرداخت بدهی را ندارد، ارزش چنین اظهاراتی با شهادتی که بر شناخت واقعی از وضعیت زندگی فرد استوار است یکسان نیست.
در سوالات قاضی از شاهد اعسار ممکن است دقیقا همین موضوع بررسی شود که شاهد اطلاعات خود را از کجا به دست آورده است. برای نمونه، اگر شاهد سال ها همکار یا دوست نزدیک شخص بوده و از شغل، درآمد و شرایط زندگی او اطلاع داشته باشد، باید بتواند منشا این شناخت را برای دادگاه توضیح دهد.
اگر شاهد درباره درآمد و دارایی شخص اطلاعات دقیقی نداشته باشد چه می شود؟
نداشتن اطلاع کافی می تواند باعث شود شهادت شاهد نتواند ادعای اعسار را به اندازه لازم اثبات کند. این موضوع به شرایط پرونده و سایر دلایل موجود بستگی دارد و نمی توان صرفا از روی یک پاسخ، نتیجه قطعی درباره پذیرش یا رد اعسار اعلام کرد.
برای مثال، اگر شاهد تنها چند ماه است شخص را می شناسد و هیچ اطلاعی از شغل، درآمد، نحوه زندگی یا وضعیت مالی او ندارد، طبیعی است که دادگاه درباره میزان اعتبار شهادت او با دقت بیشتری بررسی کند. در مقابل، شناخت طولانی مدت به تنهایی کافی نیست و شاهد همچنان باید بتواند توضیح دهد چه اطلاعاتی درباره وضعیت مالی فرد دارد.
چه تفاوتی میان اختلاف مالی و ادعای اعسار وجود دارد؟
اعسار به معنای ناتوانی مالی برای پرداخت دیون در چارچوب شرایط قانونی است و نباید آن را با اصل بدهی یا اختلاف میان طرفین اشتباه گرفت. ممکن است شخصی بدهی خود را قبول داشته باشد اما به دلیل نداشتن مال قابل دسترس یا درآمد کافی نتواند آن را یکجا پرداخت کند.
از طرف دیگر، اگر شخص اساسا اصل بدهی را قبول نداشته باشد، موضوع می تواند نیازمند دفاع یا اقدام حقوقی دیگری باشد. بنابراین، دعوای اعسار لزوما به معنای انکار بدهی نیست و دادگاه در هر پرونده باید وضعیت مالی شخص و مدارک موجود را بررسی کند.
آیا نحوه پاسخ دادن شاهد می تواند بر نتیجه پرونده اعسار اثر بگذارد؟
بله. شاهد باید بدون اغراق و بر اساس اطلاعات واقعی پاسخ دهد. اگر شاهد درباره موضوعی اطلاع ندارد، بهتر است صریحا اعلام کند که از آن موضوع اطلاعی ندارد. ارائه پاسخ های ساختگی یا اغراق آمیز می تواند اعتبار شهادت را تحت تاثیر قرار دهد.
به عنوان نمونه، اگر قاضی درباره میزان درآمد شخص سوال کند و شاهد عددی را اعلام کند که صرفا حدس شخصی اوست، بهتر است مشخص کند که این مبلغ را تقریبی می داند و علت اطلاع خود را نیز توضیح دهد. هدف از سوالات قاضی از شاهد اعسار معمولا رسیدن به یک تصویر واقعی از وضعیت مالی شخص است، نه اینکه شاهد اطلاعاتی را که نمی داند حدس بزند.
برای اثبات اعسار چه مدارکی در کنار شهادت شاهد اهمیت دارد؟
شهادت شاهد تنها موضوع قابل بررسی در پرونده نیست و مدارک مالی و اطلاعات مربوط به وضعیت دارایی و درآمد شخص نیز می تواند اهمیت داشته باشد. حسب شرایط پرونده، مدارکی مانند قرارداد اجاره، مدارک مربوط به درآمد، اسناد مربوط به هزینه های ضروری زندگی، اطلاعات مربوط به شغل و سایر مستندات مرتبط می تواند در ارزیابی وضعیت مالی موثر باشد.
همچنین باید توجه داشت که ادعای اعسار نباید به صورت کلی و بدون توجه به دارایی ها و درآمدهای واقعی مطرح شود. شخص باید وضعیت مالی خود را مطابق واقع اعلام کند و در صورت وجود مدارک قانونی لازم، آنها را ارائه دهد. بررسی فهرست اموال و اطلاعات مالی نیز می تواند در فرآیند رسیدگی اهمیت داشته باشد.
اگر دادگاه اعسار را نپذیرد، چه اقدامی می توان انجام داد؟
اگر دادگاه با توجه به مجموع مدارک و اظهارات شهود، شرایط اعسار را احراز نکند، بسته به نوع رای و مرحله رسیدگی، امکان استفاده از طرق اعتراض قانونی ممکن است وجود داشته باشد. در چنین شرایطی باید متن رای، دلایل رد اعسار و مدارکی که در مرحله نخست ارائه شده بررسی شود.
اگر مشکل اصلی پرونده، ضعف شهادت یا نبود مدارک کافی باشد، صرف تکرار همان ادعا معمولا راه حل مناسبی نیست. ابتدا باید مشخص شود دادگاه دقیقا به چه علت ادعای اعسار را نپذیرفته و سپس بر اساس همان علت درباره اقدام بعدی تصمیم گیری شود.
نمونه متن دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به چگونه تنظیم می شود؟
در صورتی که شخص واقعا شرایط قانونی اعسار را داشته باشد، متن دادخواست باید بر مبنای وضعیت واقعی او تنظیم شود و از بیان مطالب خلاف واقع یا اغراق در میزان ناتوانی مالی خودداری شود. نمونه زیر صرفا یک قالب عمومی است و باید با اطلاعات واقعی پرونده تکمیل و با مدارک موجود تطبیق داده شود.
«ریاست محترم دادگاه صالح
با سلام؛ اینجانب به موجب دادنامه قطعی صادرشده در پرونده مربوط، به پرداخت مبلغ .......... در حق خوانده محکوم شده ام. با توجه به وضعیت فعلی مالی، میزان درآمد، هزینه های ضروری زندگی و فقدان اموال قابل دسترس و مازاد بر نیازهای ضروری، امکان پرداخت یکجای محکوم به را ندارم. بنابراین با استناد به مقررات قانونی مربوط به اعسار از پرداخت محکوم به، تقاضای رسیدگی و صدور حکم شایسته مبنی بر پذیرش اعسار و عندالاقتضاء تعیین نحوه پرداخت متناسب با توان مالی خود را دارم. مدارک مربوط به وضعیت مالی و همچنین مشخصات شهود معرفی شده جهت اثبات وضعیت معیشتی اینجانب ارائه می شود.»
آیا ممکن است شاهد در جلسه دادگاه درباره نحوه زندگی و هزینه های شخص سوال شود؟
بله، چنین موضوعی کاملا قابل تصور است. قاضی ممکن است برای رسیدن به تصویر دقیق تری از وضعیت مالی فرد درباره محل سکونت، شغل، درآمد، هزینه های معمول زندگی و نحوه تامین مخارج سوال کند. هدف از این پرسش ها بررسی واقعی بودن ادعای ناتوانی مالی است.
بنابراین بهتر است شاهد پیش از حضور در دادگاه صرفا به چند جمله کلی مانند «ایشان پول ندارد» یا «ایشان توان پرداخت ندارد» اکتفا نکند؛ بلکه اگر واقعا از شرایط زندگی شخص اطلاع دارد، بتواند منشا و حدود این اطلاع را به شکل روشن توضیح دهد. البته شاهد نباید برای پاسخ دادن آموزش داده شود که مطلبی خلاف واقع بیان کند؛ شهادت باید مبتنی بر واقعیت و اطلاعات شخصی او باشد.
جمع بندی
در پرونده اعسار، هدف دادگاه احراز واقعی وضعیت مالی شخص و بررسی این موضوع است که آیا او توانایی پرداخت یکجای محکوم به را دارد یا خیر. به همین دلیل، سوالات قاضی از شاهد اعسار می تواند درباره شغل، درآمد، نحوه امرار معاش، وضعیت زندگی، مدت آشنایی با شخص و منشا اطلاع شاهد از وضعیت مالی او باشد.
صرف معرفی شاهد به معنای اثبات اعسار نیست و شهادت نیز باید از نظر میزان اطلاع و ارتباط شاهد با وضعیت مالی فرد بررسی شود. از طرف دیگر، صرف اینکه شاهد نتواند درباره تمام دارایی های شخص اطلاعات جزئی ارائه کند، لزوما به معنای رد قطعی اعسار نیست و دادگاه باید مجموعه دلایل و مدارک را بررسی کند. بنابراین نتیجه نهایی پرونده بدون مشاهده دادخواست، اظهارات شهود، مدارک مالی و مفاد رای یا اجراییه قابل پیش بینی قطعی نیست و در هر پرونده باید شرایط واقعی شخص و مستندات موجود به صورت جداگانه ارزیابی شود.