مشاوره حقوقی ارزان با وکیل
در مورد ابطال رای داوری در قرارداد مشارکت در ساختابطال رای داوری در قرارداد مشارکت در ساخت
چند سال قبل با یک سازنده قرارداد مشارکت در ساخت بستم. قرار بود من زمین را در اختیار سازنده قرار بدهم و او نیز هزینه های ساخت، اخذ مجوزها و اجرای پروژه را انجام دهد و در پایان، واحدهای مشخصی میان ما تقسیم شود. در قرارداد یک شرط داوری هم وجود داشت و در آن نوشته شده بود که در صورت بروز اختلاف، موضوع ابتدا به داور مشخص شده در قرارداد ارجاع شود. در آن زمان تصور می کردم وجود داور باعث می شود اختلافات سریع تر و کم هزینه تر حل شود و به همین دلیل درباره مفاد شرط داوری حساسیت زیادی نشان ندادم.
پس از مدتی میان من و سازنده اختلاف جدی ایجاد شد. سازنده مدعی بود که به دلیل افزایش هزینه های ساخت، سهم بیشتری از واحدها متعلق به اوست، در حالی که چنین توافقی در قرارداد وجود نداشت. اختلاف به داوری ارجاع شد و داور بدون اینکه بعضی از مدارکی را که من ارائه کرده بودم به طور کامل بررسی کند، رای را به نفع سازنده صادر کرد. در رای داوری، حتی موضوعاتی مطرح شده بود که به اعتقاد من خارج از حدود توافق اولیه ما بود.
من با در دست داشتن قرارداد مشارکت در ساخت، صورتجلسات، رسیدهای پرداخت، مکاتبات انجام شده با سازنده و متن رای داوری نزد وکیل مراجعه کردم. سوال اصلی من درباره ابطال رای داوری در قرارداد مشارکت در ساخت این بود که آیا دادگاه می تواند رای داور را باطل کند یا خیر؟ همچنین می خواستم بدانم اگر داور از حدود اختیار خود خارج شده باشد، آیا این موضوع به تنهایی برای ابطال رای کافی است؟
وکیل پس از بررسی قرارداد توضیح داد که شرط داوری به معنای مصون بودن رای داور از نظارت دادگاه نیست و قانون آیین دادرسی مدنی موارد مشخصی را برای ابطال رای داوری پیش بینی کرده است. در نتیجه، موضوع ابطال رای داوری در قرارداد مشارکت در ساخت نیازمند بررسی دقیق قرارداد، شرط داوری، حدود اختیار داور، نحوه صدور رای و جهات قانونی ابطال است. سوال دیگر من این بود که مهلت اعتراض به رای داوری چقدر است و اگر این مهلت از دست برود آیا باز هم امکان طرح دعوا وجود دارد؟
ابطال رای داوری در قرارداد مشارکت در ساخت در چه مواردی امکان پذیر است؟
رای داوری اصولا برای طرفین لازم الاتباع است، اما قانونگذار در قانون آیین دادرسی مدنی مواردی را پیش بینی کرده که در صورت تحقق آنها می توان از دادگاه درخواست ابطال رای داور را مطرح کرد. مهم ترین مقررات در این زمینه در مواد 489 و 490 قانون آیین دادرسی مدنی قرار دارد.
مطابق ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی، رای داوری در مواردی مانند مخالفت با قوانین موجد حق، صدور رای نسبت به مطلبی که موضوع داوری نبوده، صدور رای خارج از حدود اختیار داور، صدور رای پس از انقضای مدت داوری، مخالفت رای با آنچه در دفتر املاک یا اسناد رسمی معتبر ثبت شده و برخی موارد دیگر، قابلیت ابطال خواهد داشت.
بنابراین صرف اینکه یکی از طرفین از نتیجه رای داوری ناراضی باشد، برای ابطال آن کافی نیست. شخص متقاضی باید یکی از جهات قانونی ابطال را اثبات کند.
آیا خروج داور از حدود اختیار موجب ابطال رای می شود؟
بله، یکی از مهم ترین جهات ابطال رای داوری، صدور رای خارج از حدود اختیار داور است. حدود اختیار داور معمولا از قرارداد و شرط داوری مشخص می شود. برای مثال، اگر طرفین صرفا اختلافات مربوط به نحوه اجرای عملیات ساختمانی را به داوری سپرده باشند، داور نمی تواند بدون داشتن اختیار قراردادی یا قانونی درباره موضوعی کاملا متفاوت تصمیم گیری کند.
در قراردادهای مشارکت در ساخت، این موضوع اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا قرارداد معمولا شامل موضوعات متعددی مانند آورده طرفین، نحوه تقسیم واحدها، زمان بندی ساخت، هزینه ها، انتقال سند، خسارت تاخیر و تعهدات سازنده است. بنابراین باید دقیقا مشخص شود اختلاف مورد رسیدگی در محدوده شرط داوری قرار داشته یا خیر.
اگر داور بخشی از رای را خارج از حدود اختیار خود صادر کرده باشد، حسب مورد امکان درخواست ابطال همان بخش یا بررسی آثار رای مطابق مقررات قانونی وجود دارد.
آیا صدور رای داوری برخلاف قرارداد مشارکت در ساخت باعث ابطال می شود؟
اگر رای داور برخلاف مقررات آمره یا قوانین موجد حق صادر شده باشد، می تواند مشمول یکی از جهات قانونی ابطال قرار گیرد. با این حال، هر اختلاف میان مفاد قرارداد و برداشت داور از قرارداد لزوما به معنای بطلان رای نیست.
برای مثال، اگر طرفین درباره سهم هر یک از واحدهای ساختمانی توافق روشن و معتبر داشته باشند، اما داور بدون مبنای قانونی و قراردادی حق یکی از طرفین را به نحو مغایر با مقررات موجد حق تغییر دهد، باید بررسی شود که آیا رای صادر شده مشمول جهات مقرر در ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی است یا خیر.
در چنین پرونده ای، متن قرارداد مشارکت در ساخت مهم ترین سند برای تعیین تعهدات طرفین و حدود اختلاف است.
مهلت درخواست ابطال رای داوری چقدر است؟
مطابق ماده 490 قانون آیین دادرسی مدنی، هر یک از طرفین می تواند ظرف بیست روز بعد از ابلاغ رای داوری، در صورت وجود جهات قانونی، درخواست ابطال رای داوری را مطرح کند. برای اشخاص مقیم خارج از کشور، مهلت قانونی متفاوت است و باید مقررات مربوط به آن مورد توجه قرار گیرد.
در نتیجه، تاریخ ابلاغ رای موضوع بسیار مهمی است. شخصی که رای داوری علیه او صادر شده نباید صرفا به این دلیل که در حال مذاکره با طرف مقابل است، طرح دعوای خود را بدون بررسی مهلت قانونی به تاخیر بیندازد.
در عمل، یکی از نخستین اقداماتی که برای ابطال رای داوری در قرارداد مشارکت در ساخت باید انجام شود، بررسی تاریخ ابلاغ رای و محاسبه دقیق مهلت قانونی است.
دادخواست ابطال رای داوری چگونه تنظیم می شود؟
درخواست ابطال رای داوری باید با توجه به جهت قانونی مورد استناد تنظیم شود. صرف نوشتن اینکه رای داور ناعادلانه است یا با نظر خواهان مطابقت ندارد، معمولا برای اثبات ادعا کافی نیست.
نمونه کلی خواسته می تواند به این صورت باشد: «صدور حکم بر ابطال رای داوری مورخ ... صادره توسط داور ... به جهت خروج داور از حدود اختیار و مغایرت رای با مقررات قانونی، به انضمام کلیه خسارات دادرسی.»
در قسمت شرح دادخواست باید ابتدا قرارداد مشارکت در ساخت، شرط داوری و موضوع اختلاف توضیح داده شود. سپس مشخص شود داور دقیقا چه تصمیمی گرفته و چرا این تصمیم با یکی از جهات مقرر در قانون برای ابطال رای داوری مطابقت دارد.
مدارک مهم نیز می تواند شامل موارد زیر باشد:
- اصل یا تصویر قرارداد مشارکت در ساخت
- شرط یا توافقنامه داوری
- اصل رای داوری
- مدرک مربوط به تاریخ ابلاغ رای
- صورتجلسات و مکاتبات طرفین
- اسناد پرداخت هزینه های ساخت یا آورده طرفین
- اسناد رسمی و مدارک ثبتی مرتبط با ملک
- سایر مدارکی که اثبات کننده جهت قانونی ابطال رای باشد
آیا دادگاه می تواند رای داور را به طور کامل باطل کند؟
پاسخ به این سوال به مفاد رای و جهتی که برای ابطال مطرح شده بستگی دارد. اگر ایراد قانونی تمام رای را تحت تاثیر قرار دهد، ممکن است نتیجه رسیدگی به ابطال کل رای منتهی شود. اما در برخی موارد ممکن است ایراد فقط مربوط به بخشی از رای باشد و باید با توجه به ماهیت اختلاف و مفاد قانون بررسی شود.
نکته مهم این است که دادگاه در دعوای ابطال رای داوری اصولا مانند یک مرجع تجدیدنظر عادی وارد تمام جزئیات اختلاف نمی شود. محور رسیدگی دادگاه، بررسی وجود جهات قانونی ابطال است. بنابراین خواهان باید ایراد خود را به یکی از موارد قانونی مرتبط کند.
اگر داور بعد از پایان مدت داوری رای صادر کند چه می شود؟
مدت داوری در قرارداد یا توافق طرفین اهمیت زیادی دارد. اگر داور پس از پایان مدت داوری اقدام به صدور رای کند و تمدید مدت نیز به شکل معتبر صورت نگرفته باشد، موضوع می تواند از جهات قانونی ابطال رای باشد.
در قراردادهای مشارکت در ساخت، به دلیل طولانی بودن پروژه و تغییرات متعدد، گاهی اختلافات در زمان های مختلف ایجاد می شود و ممکن است مدت تعیین شده برای داوری مورد توجه قرار نگیرد. بنابراین هنگام بررسی رای داوری باید تاریخ شروع و پایان مدت داوری، نحوه تعیین داور و هرگونه توافق بعدی درباره تمدید مدت بررسی شود.
اگر داور درباره موضوعی که در قرارداد مطرح نشده رای بدهد چه می شود؟
داور تنها در محدوده موضوعی که برای رسیدگی به او ارجاع شده اختیار تصمیم گیری دارد. اگر موضوعی اساسا در قرارداد یا توافق ارجاع به داوری قرار نگرفته باشد و داور درباره آن تصمیم گیری کند، امکان استناد به صدور رای نسبت به مطلبی که موضوع داوری نبوده وجود دارد.
این مسئله در قراردادهای مشارکت در ساخت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است طرفین چند قرارداد، الحاقیه یا توافق جداگانه داشته باشند و مشخص نباشد شرط داوری کدام یک از آنها را پوشش می دهد. در چنین شرایطی باید متن تمام اسناد مرتبط بررسی شود.
آیا اعتراض به رای داوری همان ابطال رای داوری است؟
از نظر حقوقی باید میان اعتراض به نتیجه رای و درخواست ابطال آن تفاوت قائل شد. رای داوری مانند آرای دادگاه از طریق تجدیدنظرخواهی معمول قابل اعتراض نیست، بلکه در مواردی که قانون تعیین کرده است می توان درخواست ابطال رای داور را مطرح کرد.
به همین دلیل، خواهان باید به جای بیان کلی نارضایتی از رای، جهت قانونی مشخصی را مطرح و دلایل اثبات آن را ارائه کند. برای نمونه، خروج داور از حدود اختیار، صدور رای خارج از مدت یا مخالفت رای با قوانین موجد حق می تواند مبنای بررسی قضایی قرار گیرد.
برای موفقیت در دعوای ابطال رای داوری چه مدارکی مهم تر است؟
مهم ترین سند معمولا قرارداد مشارکت در ساخت و شرط داوری آن است؛ زیرا دادگاه برای تشخیص حدود اختیار داور باید بداند طرفین دقیقا چه چیزی را به داوری سپرده اند. پس از آن، متن کامل رای داوری و مدرک ابلاغ آن اهمیت زیادی دارد.
همچنین الحاقیه های قرارداد، توافقات بعدی، اظهارنامه ها، صورتجلسات، اسناد رسمی، گزارش کارشناسی و مکاتباتی که نشان دهنده موضوع واقعی اختلاف هستند می توانند در اثبات ادعا موثر باشند.
در پرونده های پیچیده، بهتر است قبل از طرح دعوا، رای داوری بند به بند با قرارداد تطبیق داده شود تا مشخص شود کدام قسمت رای با یکی از جهات مقرر در قانون مغایرت دارد.
آیا بعد از درخواست ابطال می توان جلوی اجرای رای داوری را گرفت؟
طرح دعوای ابطال رای داوری به تنهایی به این معنا نیست که در همه موارد عملیات اجرایی خودکار متوقف خواهد شد. چنانچه رای داوری در مرحله اجرا قرار گرفته باشد، وضعیت پرونده اجرایی و شرایط قانونی باید بررسی شود و در صورت وجود شرایط لازم، اقدامات مناسب برای جلوگیری از اجرای رای تا تعیین تکلیف دعوای ابطال انجام شود.
بنابراین اگر شخصی با رای داوری مواجه شده که اجرای آن می تواند موجب انتقال ملک، تنظیم سند یا ایجاد خسارت جدی شود، نباید صرفا به ثبت دادخواست ابطال اکتفا کند؛ بلکه وضعیت اجرای رای نیز باید به صورت همزمان بررسی شود.
جمع بندی
ابطال رای داوری در قرارداد مشارکت در ساخت زمانی قابل طرح است که رای صادر شده با یکی از جهات قانونی مقرر برای ابطال مطابقت داشته باشد. مهم ترین موارد شامل صدور رای برخلاف قوانین موجد حق، صدور رای نسبت به موضوع خارج از داوری، تجاوز داور از حدود اختیار و صدور رای پس از پایان مدت داوری است.
در دعوای ابطال رای داوری در قرارداد مشارکت در ساخت، بررسی دقیق قرارداد، شرط داوری، متن رای، تاریخ ابلاغ و مدارک مربوط به اختلاف اهمیت اساسی دارد. همچنین مهلت قانونی برای طرح درخواست ابطال نباید نادیده گرفته شود.
در نهایت، ابطال رای داوری در قرارداد مشارکت در ساخت صرفا با ادعای ناعادلانه بودن رای یا نارضایتی از تصمیم داور محقق نمی شود. موفقیت در این دعوا مستلزم شناسایی دقیق جهت قانونی ابطال، ارائه مستندات کافی و تنظیم صحیح دادخواست است. به همین دلیل، پیش از اقدام قضایی بهتر است متن قرارداد مشارکت در ساخت و رای داوری به صورت همزمان بررسی شوند تا مشخص شود بهترین مبنای حقوقی برای اعتراض به رای چیست.